• AHABANZA
  • UBWANDITSI
  • KWAMAMAZA
  • AMATEGEKO
Monday, June 15, 2026
Impinga Media
  • AHABANZA
  • Imyidagaduro
    • Imikino
    • Sinema
    • Ibirori & Muzika
  • Ikoranabuhanga
  • Ubuzima
  • Ubukungu
  • IBINDI
    • Biravugwa
    • Inkuru z’amashusho
    • Inkuru Ndende
    • Impinga Quiz & Survey
    • Utuntu n’utundi
  • AHABANZA
  • Imyidagaduro
    • Imikino
    • Sinema
    • Ibirori & Muzika
  • Ikoranabuhanga
  • Ubuzima
  • Ubukungu
  • IBINDI
    • Biravugwa
    • Inkuru z’amashusho
    • Inkuru Ndende
    • Impinga Quiz & Survey
    • Utuntu n’utundi
No Result
View All Result
Impinga Media
  • Inkuru Nyamukuru
  • Imyidagaduro
  • Ikoranabuhanga
  • Ibirori
Home Amateka

Ibidasanzwe ku bwoko bwa Amazigh bari hafi kwizihiza umwaka w’ 3000

MUNYANKINDI Alphonse by MUNYANKINDI Alphonse
January 18, 2026
Reading Time: 2 mins read
A A

Mu Majyaruguru ya Afurika hose, abaturage bo mu bwoko bwa Amazigh bizihije umwaka wa mushya wa 2976.

Umwaka mushya w’aba Amazigh, uzwi nka Yennayer, utangira hagati ya tariki ya 12 na 14 Mutarama(1), bitewe n’akarere batuyemo. Hari abatuye muri Algeria, Morocco, Tunisia na Libya.

Muri iyi minsi, imiryango yabo yateguye iminsi mikuru irimo amafunguro menshi, bacana igishyito kinini kandi bacuranga umuziki gakondo mu rwego rwo kwifurizanya umwaka mushya muhire.

Abatuye iki gice cya Afurika ku kirangaminsi (calendar) cyabo bageze mu mwaka wa 2976, hafi imyaka igihumbi imbere ya henshi ku isi, kuko bakoresha ikirangaminsi gitangirira mu mwaka wa 950 mbere ya Yezu Kristu, igihe Umwami Sheshonq yajyaga ku ntebe y’ubwami bwa Misiri.

Amagambo agira ati: “Aseggas ameggaz”, asobanura umwaka mushya muhire, yakomeje kumvikana mu midugudu no mu mihanda y’imijyi aba Amazigh batuyemo.

Bacuranga imiziki itandukanye mu njyana gakondo zabo

Aba baseruka mu myambaro gakondo y’amabara anyuranye, irimbishijwe neza kandi idoze bya gihanga, isanzwe yambarwa mu kwizihiza uwo munsi mukuru.

Amazigh bisobanura “Abantu bisanzuye” cyangwa “Abantu b’icyubahiro” ni amoko atandukanye y’abantu bo muri Afurika y’amajyaruguru, akaba ari bo batuye ako kace kuva mu mateka y’isi azwi yanditswe bwa mbere.

Kubera kutabarurwa ngo habeho imibare izwi yabo kandi yemewe n’inzego zibishinzwe bituma umubare nyawo w’abo baturage utazwi neza.

Gusa, hifashishijwe kugenekereza, bivugwa ko hari miliyoni nyinshi z’aba Amazigh babarwa mu moko atandukanye y’abantu bo muri Afurika y’amajyaruguru.

Algeria na Maroc ni byo bihugu bifite abaturage benshi cyane aho bikekwa ko 40% by’abahatuye ari aba-Amazigh.

Yennayer yibanda ku guhuza imiryango, kwizihiza gusubira mu buzima bushya no ku mubano ukomeye aba Amazigh basanzwe bagirana n’ikirere, ibidukikije, n’urusobe rw’ibinyabuzima.

Akenshi ku munsi w’ubunani bwabo baseruka bambaye iyi myambaro

Kubera ko aba-Amazigh ari itsinda ry’abantu batandukanye, ibiryo gakondo byabo biratandukanye bitewe n’igihugu cyangwa agace.

Mu karere ka High Atlas muri Maroc, “ourkemen”, ni ifunguro rikungahaye ku mboga, ibinyampeke, n’ibirungo binyuranye, rikaba ari ryo funguro rikundwa cyane ku munsi w’Ubunani muri ako gace.

Imiryango myinshi yo muri Algeria ikunda “trèze”, ni ukuvuga uruvange rw’imbuto zumishijwe, ubunyobwa, n’imbuto z’umwimerere, bakaba barifata nyuma yo gufata ifunguro nyamukuru.

Mu myambaro myiza n’imikino idasanzwe biba ari ibirori bikomeye by’imbonekarimwe

Uruvange rwa ”snacks/collations” na rwo ruhabwa abana bato mu rwego rwo kubifuriza amahirwe, ubukire, uburumbuke n’iterambere.

Ku ba Amazigh, Yennayer si umunsi wo kwishimana n’imiryango gusa. Ushobora no kwizihizwa n’abaturage benshi, haba mu myidagaduro, ibitaramo n’imyiyereko hirya no hino, bigatuma umwuka w’ubusabane bw’umwaka mushya usakara hose.

Ibi bigaragaza ishema rikomeye ry’umuco ku ba Amazigh nk’abantu bafite amateka maremare yo kwirengagizwa no guhabwa akato.

Biba ari ibirori bikomeye ku bunani bwabo

Mu kinyejana cya karindwi, ubwo abasirikari b’Abarabu bari batangiye kwigarurira Afurika yo mu majyaruguru, bazanye ururimi rwabo n’idini ya Islam.

Byombi byakiriwe ku rwego rwemewe n’amategeko, ku buryo ururimi n’umuco w’aba Amazigh byagiye bigabanuka.

Urugero, mu gihe Colonel Muammar Gaddafi yari ayoboye Libya, ururimi rw’aba Amazigh, Tamazight, rwari rubujijwe mu mashuri, ndetse n’ababyeyi ntibemerewe guha abana babo amazina y’aba Amazigh.

Kuri uwo munsi bararya bakananywa bakishima cyane

Ariko, kubera ibikorwa by’indashyikirwa by’abaharanira uburenganzira bwabo, umuco n’ururimi rwabo byatangiye kubona agaciro mu myaka ya vuba.

Mu 2011, Maroc yemeje Tamazight nk’ururimi rwemewe n’amategeko. Algeria na Maroc byanemeje ko Yennayer iba umunsi w’ikiruhuko, mu 2017 no mu 2023.

Yennayer ntabwo ari umunsi w’intsinzi y’aba Amazigh gusa, ahubwo ni n’urwibutso rw’imyaka yo kurwanira umuco n’ururimi byabo kugeza aho uyu munsi bageze uyu mu mwaka wa 2976.

Previous Post

Rutsiro mu icuraburindi ry’amezi atandatu: Abaturage barasaba REG igisubizo kirambye ku muriro

Next Post

‘Celebration’: Indirimbo yihariye igaragaza urugendo rw’ihumure, ihuza Comfort People Ministries, Bull Dogg na Chris Hat

MUNYANKINDI Alphonse

MUNYANKINDI Alphonse

IZINDI NKURU WASOMA

Yatse gatanya nyuma y’igihe gito akoze ubukwe

Yatse gatanya nyuma y’igihe gito akoze ubukwe

by MUNYANKINDI Alphonse
1 month ago

Muri Kuwait habaye inkuru yatangaje benshi, nyuma y’uko umugeni asabye gatanya hashize iminota itatu gusa asezeranye n’umugabo we imbere y’amategeko....

Imyaka 45 ishize Bob Marley apfuye: Inkuru ushobora kuba utari uzi kuri we

Imyaka 45 ishize Bob Marley apfuye: Inkuru ushobora kuba utari uzi kuri we

by MUNYANKINDI Alphonse
1 month ago

Uyu munsi imyaka 45 irashize icyamamare cya reggae Bob Marley cyitabye Imana, ariko amateka n’umuziki we biracyakora ku mitima ya...

Uganda: Umugore yafunzwe azira guha Umwana inshinge 46 mu rukozasoni rwateye abaturage umujinya

Uganda: Umugore yafunzwe azira guha Umwana inshinge 46 mu rukozasoni rwateye abaturage umujinya

by Alex RUKUNDO
1 month ago

Muri Uganda haravugwa inkuru iteye agahinda n’akababaro, aho umugore witwa Juliet Tushabeomwe w’imyaka 45 yatawe muri yombi akekwaho guhatiriza umwana...

Next Post
‘Celebration’: Indirimbo yihariye igaragaza urugendo rw’ihumure, ihuza Comfort People Ministries, Bull Dogg na Chris Hat

‘Celebration’: Indirimbo yihariye igaragaza urugendo rw’ihumure, ihuza Comfort People Ministries, Bull Dogg na Chris Hat

A Pass yakomeretse nyuma yo fukubitwa n’abantu batatu atazi

A Pass yakomeretse nyuma yo fukubitwa n’abantu batatu atazi

Biravugwa ko Eva Apio na Calvin Bassey bari mu munyenga w’urukundo

Biravugwa ko Eva Apio na Calvin Bassey bari mu munyenga w’urukundo

“Mfite ibitsina gore bibiri”: Ubuzima bukomeye bwa Abigael bwakoze benshi ku mutima
Mu mahanga

“Mfite ibitsina gore bibiri”: Ubuzima bukomeye bwa Abigael bwakoze benshi ku mutima

by MUNYANKINDI Alphonse
May 23, 2026
DJ Toxxyk yakatiwe: Urukiko rwamuhaye umwaka n’igice
Imyidagaduro

DJ Toxxyk yakatiwe: Urukiko rwamuhaye umwaka n’igice

by MUNYANKINDI Alphonse
May 23, 2026
Aston Villa Yegukanye Europa League
Imikino

Aston Villa Yegukanye Europa League

by MUNYANKINDI Alphonse
May 21, 2026
Shakira yatumiye Ghetto Kids mu mukino wa nyuma w’igikombe cy’isi
Imyidagaduro

Shakira yatumiye Ghetto Kids mu mukino wa nyuma w’igikombe cy’isi

by MUNYANKINDI Alphonse
May 21, 2026

Stay Connected

Popular Post

    YOUTUBE CHANNEL AD YOUTUBE CHANNEL AD YOUTUBE CHANNEL AD
    ADVERTISEMENT
    Impinga Media

    Copyright © 2025 Impinga Media.

    Navigate Site

    • AHABANZA
    • UBWANDITSI
    • KWAMAMAZA
    • AMATEGEKO

    Follow Us

    No Result
    View All Result
    • AHABANZA
    • Imyidagaduro
      • Imikino
      • Sinema
      • Ibirori & Muzika
    • Ikoranabuhanga
    • Ubuzima
    • Ubukungu
    • IBINDI
      • Biravugwa
      • Inkuru z’amashusho
      • Inkuru Ndende
      • Impinga Quiz & Survey
      • Utuntu n’utundi

    Copyright © 2025 Impinga Media.

    This website uses cookies. By continuing to use this website you are giving consent to cookies being used. Visit our Privacy and Cookie Policy.