• AHABANZA
  • UBWANDITSI
  • KWAMAMAZA
  • AMATEGEKO
Wednesday, June 17, 2026
Impinga Media
  • AHABANZA
  • Imyidagaduro
    • Imikino
    • Sinema
    • Ibirori & Muzika
  • Ikoranabuhanga
  • Ubuzima
  • Ubukungu
  • IBINDI
    • Biravugwa
    • Inkuru z’amashusho
    • Inkuru Ndende
    • Impinga Quiz & Survey
    • Utuntu n’utundi
  • AHABANZA
  • Imyidagaduro
    • Imikino
    • Sinema
    • Ibirori & Muzika
  • Ikoranabuhanga
  • Ubuzima
  • Ubukungu
  • IBINDI
    • Biravugwa
    • Inkuru z’amashusho
    • Inkuru Ndende
    • Impinga Quiz & Survey
    • Utuntu n’utundi
No Result
View All Result
Impinga Media
  • Inkuru Nyamukuru
  • Imyidagaduro
  • Ikoranabuhanga
  • Ibirori
Home Ubuzima

Ibikoresho bya Plastiki bihungabanya Ubuzima bw’Abagore: Inzobere Ziraburira u Rwanda

MUNYANKINDI Alphonse by MUNYANKINDI Alphonse
December 11, 2025
Reading Time: 3 mins read
A A

Umuryango nyarwanda wita ku bidukikije ARECO–RWANDA NZIZA, ku bufatanye n’ihuriro mpuzamahanga rirwanya ibihumanya IPEN ( International Pollutant Elimination network, watangije ubukangurambaga bugamije kumenyekanisha ingaruka zidakunze kuvugwa ku buzima zituruka ku burozi bwangiza imisemburo y’umubiri (Endocrine Disrupting Chemicals – EDCs) buboneka cyane mu bikoresho bya buri munsi bya pulasitiki.

impuguke zigaragaza ko abagore n’abakobwa aribo bigiraho ingaruka by’umwihariko., harimo n’ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku buzima (WHO), zisobanura ko EDCs ari “ibibazo mpuzamahanga bikomeye bikeneye guhagurukirwa vuba”, kuko bifitanye isano n’ubugumba, kanseri zimwe na zimwe, ibibazo byo gutinda gukura ku mwana ukiri mu nda, no kubyibuha kudasanzwe.

EDCs zifitwe na benshi mu mibiri yacu

Ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku buzima (OMS/ WHO) ndetse n’ishami ry’umuryango w’abimbye ryita ku bidukikije UNEP bombi bagaragaza ko phthalates na bisphenols (BPA) biboneka mu bikoresho bikunze gukoreshwa buri munsi n’abaturage:

impapuro zipfunyikamo ibiryo, amarido n’amacupa y’impinja (bibero), Ibikoresho byifashishwa mu kwisiga amavuta ndetse n’amavuta amwe n’amwe, amasabune n’isuku yo mu ngo, n’ibikoresho bya plastiki byo mu biro no mu mashuri.

Vincent Karemera Program Manager wa ARECO Rwanda nziza

UNEP ivuga ko izi ari products z’uburozi zibonetse “mu mibiri hafi ya bose bapimwe ku isi”, bagaragaza uburyo bwo kwandura biri ku rwego rwo hejuru.

Impamvu abagore ari bo bahura n’ingaruka cyane

WHO igaragaza ko abagore bafite igihe cyihariye cy’ubusumbane mu mibiri: igihe cya gutwita, konsa, no mu mihindagurikire y’imisemburo mu bwana no mu gucura. Ibi bituma ingaruka z’izi products ziba nyinshi kurusha ku bagabo.

Ikindi, ibicuruzwa byagenewe abagore biri mu bikunze kubamo EDCs cyane harimo:

ibirungo n’amavuta  yo kwisiga, amarangi yo gusiga ku nzara (nail polish), amavuta yo mu misatsi,ndetse n’ibindi bikoresho bya pulasitiki byo mu rugo.

Inzobere za WHO zemeza ko impinja zikiri mu nda zishobora guhura n’ingaruka z’igihe kirekire zirimo: kuvuka nabi, gutinda mu mikurire, ibibazo by’imitekerereze, no kubura ubushobozi bwo kubyara mu gihe bazaba bakuru.

Icyuho mu mategeko no mu makuru ku bikoresho bya plastiki

Kugeza uyu munsi, nta makuru ahagije ahari atuma umuturage amenya niba igikoresho runaka cya plastiki kirimo BPA, phthalates cyangwa izindi products z’uburozi. Abahanga bemeza ko iki ari kimwe mu bibazo bikomeye mu kurinda abaturage.

U Rwanda: Ibyakozwe n’ibikenewe

U Rwanda rumaze imyaka rutera intambwe mu kurengera ibidukikije. Mu ngamba zari zimaze gushyirwa mu bikorwa harimo: Gukumira amasashe kuva mu 2008, Kubangamira plastiki zikoreshwa rimwe (single-use plastics) kuva mu 2019, Ubugenzuzi bukorwa na RSB ku bikoresho bitemewe.

Ariko kugeza ubu, nta tegeko rirambuye rigenzura ibikoresho bikoresha bisphenol cyangwa phthalates, cyane cyane ibikoreshwa mu ngo n’iby’impinja.

Inzobere zo mu Rwanda, zirimo abashakashatsi bakorera mu mashuri makuru n’ibigo by’ubuzima, zivuga ko hakenewe:

  1. Amategeko asobanutse yo gushyiraho ibirango bigaragaza EDCs mu bicuruzwa,
  2. Ubushakashatsi bwimbitse ku rwego rw’igihugu ku byandura imisemburo,
  3. Ubukangurambaga rusange bukangurira abaturage kumenya neza ibikoresho byizewe,
  4. Guhugura abacuruzi n’abakora inganda ku ngaruka z’ibi bintu.

Icyo inzobere mpuzamahanga zivuga

  • Ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku buzima OMS/WHO  ivuga ko ku isi hose, abantu basaga 90% bafite ibisigisigi bya BPA mu maraso cyangwa mu nkari.
  • Naho ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku bidukikije UNEP ishimangira ko EDCs zigira ingaruka ku bukungu, kuko buri mwaka miliyari nyinshi z’amadolari zishorwa mu kuvura indwara ziterwa na byo.
  • Abahanga ba IPEN bavuga ko igabanywa ry’izi products  ari kimwe mu bitanga umusaruro mu kurinda ubuzima bw’abagore n’abana.

Ubutumwa bwa ARECO–RWANDA NZIZA

Iki gikorwa cyatangijwe kigamije gufasha abaturage kumenya uburozi butagaragara bubangamira ubuzima bwabo buri munsi. Abategura ubu bukangurambaga bavuga ko aribwo buryo bwiza bwo:

  • gutuma abaturage basobanukirwa n’ibyago bihishe,
  • kotsa igitutu inganda zikora ibikoresho zikabigabanya ndetse
  • gushyigikira ubuzima bwiza bw’abagore n’abakobwa b’u Rwanda.

Bashimangira ko kurwanya uburozi mu bikoresho bya buri munsi ari ibintu bishoboka kandi byihutirwa, kugira ngo ejo hazaza h’abagore n’abana b’u Rwanda harusheho kuba heza.

Dore zimwe mu ngero z’ibikoresho bya pulasitiki bibonekamo cyane EDCs

Hano hari ingero z’ibikoresho bya pulasitiki bikoreshwamo kenshi kandi bishobora kubonekamo EDCs (Endocrine Disrupting Chemicals) nka BPA, phthalates, PFAS, n’izindi.

1. Amacupa yo kunywamo amazi ya pulasitiki (PET, polycarbonate)

  • Aho bishobora kubonekamo EDCs: BPA, antimony, phthalates
  • Akenshi bibaho iyo icupa ryasaje, ryashyizwe ku zuba, cyangwa ryakoreshejwe inshuro nyinshi.

2. Udusafurya/kontineri zo kubikamo amafunguro (Tupperware n’izindi)

  • Aho bishobora kubonekamo: BPA na phthalates
  • Bimwe muri byo iyo bishyizwe muri microwave bishobora kurekura imisemburo mibi.

3. Amapulasitiki yo gupfunyika (plastic wraps)

  • Akenshi arimo: phthalates
  • Ashobora kwinjira mu biribwa cyane cyane by’imyunyu cyangwa ibinyamavuta.

4. Ibikinisho bya pulasitiki by’abana

  • Akenshi birimo: phthalates (bibigira byoroshye)
  • Biteza impungenge kuko abana babishyira mu kanwa.

5. Isakoshi n’inkweto zikoze muri “PVC”

  • PVC ijyamo: phthalates
  • Kubera ko phthalates ntizifatika neza kuri pulasitiki, zishobora kurekurwa mu mwuka cyangwa ku ruhu.

6. Ibikoresho byo mu gikoni (spatula, ibiyiko bya pulasitiki, ibyoza amasahani)

  • Bimwe bikorwamo: melamine, BPA
  • Iyo bishyizwe ku bushyuhe bwinshi bishobora kurekura EDCs.

7. Umufuniko w’amasashe yo gupfunyika ibicuruzwa (food packaging)

  • Nko ku matungo, fromage, amavuta.
  • Bikunze kugira phthalates na PFAS.

Previous Post

Invisible Chemical Threats to Women’s Health

Next Post

Umunyamakuru Justin Hakizimana agiye kugirwa Pasteur muri ADEPR

MUNYANKINDI Alphonse

MUNYANKINDI Alphonse

IZINDI NKURU WASOMA

“Mfite ibitsina gore bibiri”: Ubuzima bukomeye bwa Abigael bwakoze benshi ku mutima

“Mfite ibitsina gore bibiri”: Ubuzima bukomeye bwa Abigael bwakoze benshi ku mutima

by MUNYANKINDI Alphonse
4 weeks ago

Abigael Kendi ni umukobwa w’imyaka 19 wo muri Kenya ufite ubuzima budasanzwe bwatangaje benshi. Yavutse afite inkondo ebyiri z’umura, nyababyeyi...

Ebola yongeye kwaduka muri DR Congo iri koreka imbaga

Ebola yongeye kwaduka muri DR Congo iri koreka imbaga

by MUNYANKINDI Alphonse
1 month ago

Africa Centres for Disease Control and Prevention yatangaje ko icyorezo gishya cya Ebola cyadutse mu burasirazuba bwa Democratic Republic of...

Gukora imibonano mpuzabitsina kabiri mu Cyumweru birinda ibyago byo kurwara kanseri

Gukora imibonano mpuzabitsina kabiri mu Cyumweru birinda ibyago byo kurwara kanseri

by Alex RUKUNDO
1 month ago

Igikorwa cyo gukora imibonano mpuzabitsina iyo gikozwe neza kandi cyitondewe uretse kuba gitanga ibyishimo bigira n’inyungu nyinshi ababikora zirimo kugira...

Next Post
Umunyamakuru Justin Hakizimana agiye kugirwa Pasteur muri ADEPR

Umunyamakuru Justin Hakizimana agiye kugirwa Pasteur muri ADEPR

Trump Yasabye ko CNN igurishwa vuba na bwangu

Trump Yasabye ko CNN igurishwa vuba na bwangu

Mesach Semakula yakanguriye abagore kubahiriza inshingano zo mu rugo

Mesach Semakula yakanguriye abagore kubahiriza inshingano zo mu rugo

“Mfite ibitsina gore bibiri”: Ubuzima bukomeye bwa Abigael bwakoze benshi ku mutima
Mu mahanga

“Mfite ibitsina gore bibiri”: Ubuzima bukomeye bwa Abigael bwakoze benshi ku mutima

by MUNYANKINDI Alphonse
May 23, 2026
DJ Toxxyk yakatiwe: Urukiko rwamuhaye umwaka n’igice
Imyidagaduro

DJ Toxxyk yakatiwe: Urukiko rwamuhaye umwaka n’igice

by MUNYANKINDI Alphonse
May 23, 2026
Aston Villa Yegukanye Europa League
Imikino

Aston Villa Yegukanye Europa League

by MUNYANKINDI Alphonse
May 21, 2026
Shakira yatumiye Ghetto Kids mu mukino wa nyuma w’igikombe cy’isi
Imyidagaduro

Shakira yatumiye Ghetto Kids mu mukino wa nyuma w’igikombe cy’isi

by MUNYANKINDI Alphonse
May 21, 2026

Stay Connected

Popular Post

    YOUTUBE CHANNEL AD YOUTUBE CHANNEL AD YOUTUBE CHANNEL AD
    ADVERTISEMENT
    Impinga Media

    Copyright © 2025 Impinga Media.

    Navigate Site

    • AHABANZA
    • UBWANDITSI
    • KWAMAMAZA
    • AMATEGEKO

    Follow Us

    No Result
    View All Result
    • AHABANZA
    • Imyidagaduro
      • Imikino
      • Sinema
      • Ibirori & Muzika
    • Ikoranabuhanga
    • Ubuzima
    • Ubukungu
    • IBINDI
      • Biravugwa
      • Inkuru z’amashusho
      • Inkuru Ndende
      • Impinga Quiz & Survey
      • Utuntu n’utundi

    Copyright © 2025 Impinga Media.

    This website uses cookies. By continuing to use this website you are giving consent to cookies being used. Visit our Privacy and Cookie Policy.