Mu Rwanda, inkuru y’ihohoterwa rishingiye ku gitsina yakunze kugarukwaho cyane ku bagore n’abana. Gusa mu myaka ya vuba, hari indi sura igenda igaragara kurushaho: abagabo batangiye kugaragara mu mibare y’abahohoterwa ku rwego ruri hejuru kurusha uko byari bisanzwe. Ibi byatumye benshi bibaza ku mpamvu, ku ngaruka n’icyakorwa kugira ngo iri hohoterwa rikumirwe.
Raporo y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare (NISR) igaragaza ko abagabo bakorewe ihohoterwa rishingiye ku gitsina rikamenyekana bavuye ku bantu 349 mu 2023, bagera ku 2748 mu 2024. Uyu mubare wiyongereye inshuro nyinshi, ugaragaza impinduka mu mibereho y’imiryango no mu buryo abantu batangiye gutinyuka kuvuga ibibababaza.
Gucika k’ituze mu muryango
Bamwe mu baturage bo mu Mujyi wa Kigali baganiriye n’itangazamakuru bagaragaza ko imwe mu mpamvu zikomeye z’iri hohoterwa ari ihindagurika ry’imibanire mu ngo. Ubukene, kutabona akazi n’umutwaro w’inshingano z’urugo biri mu byongera amakimbirane hagati y’abashakanye.
Hari aho umugabo atabasha kuzuza inshingano z’ibanze bitewe n’ubukungu buke, bikavamo gusuzugurwa, amagambo asebanya n’igitutu cy’amarangamutima. Ibi byose bishobora gufatwa nk’ihohoterwa, nubwo akenshi abagabo batari basanzwe babifata batyo.
Ihohoterwa rituje mu marangamutima
Abasesengura ibibazo by’imibanire bagaragaza ko ihohoterwa rikorerwa abagabo ritagarukira ku gukubitwa gusa, ahubwo rikunze kuba iryo mu marangamutima. Hari aho umugabo ashyirwaho abana batari abe, agasabwa kubarera atabizi, bikazamenyekana nyuma y’imyaka myinshi. Hari kandi n’aho abagore baca inyuma abagabo babo, bikabyara umubabaro n’ihungabana bikomeye.

Ku rundi ruhande, hari n’abagaragaza ko hari abagabo babyiteza ihohoterwa kubera imyitwarire yabo irimo gucana inyuma, kutumva abo bashakanye no kudaha agaciro ibiganiro mu rugo. Ibi bigaragaza ko ikibazo kidafite uruhande rumwe gusa, ahubwo gishingiye ku mikorere y’impande zombi.
Kuki abagabo batangiye kuvuga?
Abahanga mu by’imibereho myiza bavuga ko kwiyongera kw’imibare bishobora kudasobanura gusa ko ihohoterwa ryiyongereye, ahubwo ko hari abagabo batangiye kugira ubutwari bwo kuvuga no gushaka ubufasha. Mu gihe cyashize, umugabo wahohoterwaga yafatwaga nk’udafite ubushobozi, bikamuca intege zo gutanga ikirego cyangwa no kubiganiriza abandi.
Uyu munsi, ibiganiro ku mbuga nkoranyambaga, ubukangurambaga bwa Leta n’imiryango itegamiye kuri Leta byatumye abantu batangira kumva ko ihohoterwa ari icyaha aho riva rikagera, kandi ko uwahohotewe wese agomba kurengerwa.
Inzira yo gukumira no gusana
Abaturage n’inzobere bahuriza ku ngingo z’uko gukumira ihohoterwa rikorerwa abagabo bisaba ingamba zirimo:
- Kwigisha imiryango: Gushyira imbere ibiganiro byubaka hagati y’abashakanye no kubigisha uko bakemura amakimbirane badakoresheje amagambo cyangwa ibikorwa bibabaza.
- Guteza imbere ubukungu bw’imiryango: Gufasha imiryango kubona imirimo n’amahirwe y’ubukungu bigabanya intandaro y’amakimbirane.
- Guca imyumvire mibi: Guhindura imyumvire ivuga ko umugabo adashobora guhohoterwa, bityo abagabo bagatinyuka gusaba ubufasha.
- Serivisi zo gufasha abahohotewe: Gutanga ubujyanama mu by’ihungabana n’ubufasha mu mategeko ku bahuye n’ihohoterwa, hatitawe ku gitsina.
Ihohoterwa rikorerwa abagabo ni ikimenyetso cy’uko hari aho imiryango ikeneye gufashwa no gusubizwa ku murongo. Kurihashya bisaba uruhare rwa buri wese: Leta, imiryango, amadini n’abaturage ubwabo. Iyo ihohoterwa rivuzwe, rigakumirwa kandi rigakemurwa hakiri kare, imiryango irasagamba, n’umuryango mugari ukagira ituze rirambye.










